انتظارات تورمی، دلار و طلا را از هم جدا کرد

دلار در اوج تاریخی، سکه در مسیر نزول

در شرایطی که بازار جهانی طلا تحت‌تأثیر تحولات سیاسی و پولی با یکی از سنگین‌ترین افت‌های قیمتی خود روبه‌رو شد، بازار ارز ایران مسیری متفاوت را تجربه کرد. قیمت دلار با عبور از سطح ۱۶۱ هزار تومان، رکوردی تازه به ثبت رساند؛ افزایشی که بیش از آنکه ناشی از تحولات بیرونی باشد، ریشه در تورم بالا، تشدید انتظارات تورمی و افزایش ریسک‌های سیاسی و منطقه‌ای دارد. مجموعه این عوامل باعث شده تقاضای احتیاطی برای ارز همچنان در بازار فعال باقی بماند.

رشد دلار در برابر عقب‌نشینی طلا و سکه

معاملات روز گذشته بازار ارز و طلا، تصویری دوگانه از وضعیت اقتصاد را نشان داد. از یک‌سو، دلار با قدرت به مسیر صعودی خود ادامه داد و از سوی دیگر، بازار طلا و سکه تحت فشار افت شدید طلای جهانی وارد فاز اصلاح شد. در پایان معاملات، قیمت دلار با رشد حدود ۳ هزار تومان از محدوده ۱۵۸ هزار و ۴۵۰ تومان عبور کرد و در نرخ ۱۶۱ هزار و ۴۵۰ تومان به سقف تاریخی جدیدی رسید. هم‌زمان، سکه تمام بهار آزادی با افتی چشمگیر حدود ۱۲ میلیون تومان، از ۲۱۰ میلیون تومان به ۱۹۸ میلیون تومان کاهش یافت. قیمت طلای ۱۸ عیار نیز با کاهش ۸۱۴ هزار تومانی، از ۲۰ میلیون و ۶۱۴ هزار تومان به ۱۹ میلیون و ۸۰۰ هزار تومان رسید.

اثر شوک جهانی بر بازار طلا

دلیل اصلی واگرایی میان بازار ارز و طلا را باید در تحولات بازار جهانی طلا جست‌وجو کرد. بهای هر اونس طلا در بازارهای جهانی تنها طی یک روز با سقوط سنگین ۵۲۵ دلاری مواجه شد و پس از هفته‌ها نوسان در سطوح بسیار بالا، به زیر مرز روانی ۵ هزار دلار رسید و در محدوده ۴۸۹۵ دلار تثبیت شد. این افت شدید، به‌طور طبیعی فشار کاهشی بر قیمت طلای داخلی و سکه وارد کرد؛ هرچند افزایش هم‌زمان نرخ دلار مانع از آن شد که کاهش قیمت‌ها در بازار داخلی به اندازه بازار جهانی عمیق باشد.

نقش سیاست‌های پولی آمریکا در افت طلا

ریشه این شوک جهانی به تحولات سیاسی و پولی ایالات متحده بازمی‌گردد. اعلام گزینه جدید برای ریاست بانک مرکزی آمریکا از سوی دونالد ترامپ، انتظارات سرمایه‌گذاران نسبت به آینده سیاست‌های پولی فدرال‌رزرو را دستخوش تغییر کرد. بازارها این اقدام را نشانه‌ای از احتمال بازنگری در سیاست‌های انقباضی یا افزایش عدم قطعیت در تصمیمات آتی فدرال‌رزرو تلقی کردند. همین برداشت، موجی از تعدیل قیمت‌ها را در بازار طلا به راه انداخت و باعث شد بخشی از سرمایه‌های کوتاه‌مدت از بازار طلا خارج شده و به سمت دارایی‌های نقدشونده‌تر حرکت کنند.

چرا دلار در ایران عقب ننشست؟

با وجود افت قابل‌توجه طلای جهانی، بازار ارز ایران واکنش کاهشی نشان نداد. علت اصلی این موضوع، تداوم عوامل بنیادینی است که از رشد دلار حمایت می‌کنند. تورم بالا و به‌ویژه تورم انتظاری، همچنان تقاضای احتیاطی برای ارز را تقویت می‌کند. در فضایی که ریسک‌های سیاسی، تنش‌های منطقه‌ای و ابهام در روابط خارجی پابرجاست، دلار برای بسیاری از فعالان اقتصادی و خانوارها به ابزاری برای حفظ ارزش دارایی تبدیل شده است. به همین دلیل، حتی افت سنگین طلای جهانی نیز نتوانست مانع افزایش نرخ دلار در بازار آزاد شود.

بازگشت شکاف ارزی به کانون توجه

در کنار این عوامل، فاصله میان نرخ رسمی و آزاد ارز بار دیگر افزایش یافته و به موضوعی مهم در تحلیل‌ها تبدیل شده است. بر اساس آخرین داده‌ها، نرخ دلار حواله در مرکز مبادله حدود ۱۲۷ هزار و ۲۳۶ تومان ثبت شده؛ رقمی که فاصله‌ای نزدیک به ۲۷ درصد با نرخ بازار آزاد دارد. این در حالی است که طی هفته‌های گذشته، کاهش این شکاف امیدهایی نسبت به حرکت به‌سوی تک‌نرخی شدن ارز ایجاد کرده بود، اما تشدید ریسک‌ها و انتظارات تورمی، این روند را متوقف کرده است.

پیامدهای عمیق شکاف ارزی

تجربه گذشته نشان می‌دهد افزایش فاصله میان نرخ رسمی و آزاد، تنها یک اختلاف قیمتی ساده نیست. این شکاف انگیزه عرضه ارز در بازارهای رسمی را کاهش می‌دهد، بستر شکل‌گیری رانت را تقویت می‌کند و بازگشت ارز صادراتی به چرخه رسمی اقتصاد را با مشکل مواجه می‌سازد. در نتیجه، هرچه این فاصله بزرگ‌تر شود، اثرگذاری سیاست‌های ارزی کاهش یافته و فشار بیشتری به بازار آزاد وارد می‌شود؛ فشاری که خود را در قالب جهش‌های مقطعی قیمت دلار نشان می‌دهد.

چالش پیچیده سیاستگذار

در چنین فضایی، سیاستگذار پولی و ارزی با شرایطی دشوار روبه‌روست. از یک‌سو، افت طلای جهانی می‌توانست فرصتی برای کاهش انتظارات تورمی و آرام‌سازی بازارها باشد؛ اما از سوی دیگر، نااطمینانی‌های سیاسی و ضعف لنگرهای انتظاری در اقتصاد داخلی، اثر این فرصت را تا حد زیادی خنثی کرده است. تا زمانی که چشم‌انداز تورم مهار نشود و سیگنال‌های باثبات و قابل‌اعتماد به فعالان اقتصادی ارسال نگردد، بازار ارز همچنان مستعد نوسانات افزایشی باقی خواهد ماند؛ حتی اگر بازارهای جهانی در مسیر اصلاح حرکت کنند.

جمع‌بندی

تحولات اخیر بار دیگر نشان داد که بازار دارایی‌ها در ایران حاصل برهم‌کنش پیچیده عوامل داخلی و خارجی است. افت طلای جهانی توانست قیمت سکه و طلا را کاهش دهد، اما در برابر فشار ناشی از تورم انتظاری و ریسک‌های سیاسی، نتوانست مانعی جدی برای رشد دلار ایجاد کند. تداوم این وضعیت، هم چشم‌انداز تک‌نرخی شدن ارز را مبهم‌تر می‌کند و هم می‌تواند در ماه‌های آینده فشارهای جدیدی بر متغیرهای کلان اقتصادی وارد سازد؛ مگر آنکه سیاست‌های پولی، ارزی و ارتباطی به‌صورت هماهنگ در مسیر مهار انتظارات و بازسازی اعتماد حرکت کنند.