بازار پایه چیست؟

بازار پایه از جمله بازارهای فرابورس است که مطابق با ماده ۴ “دستورالعمل پذیرش، به منظور عرضه و نقل و انتقال اوراق بهادار در فرابورس ایران” راه­ اندازی گردیده است.

این بازار در پایین ترین سطح سازمان فرابورس قرار دارد، و شرایط ساده تری نسبت به عضویت در بورس و بازارهای اول و دوم فرابورس دارد. به جهت عرضه و نقل و انتقال اوراق بهادار در فرابورس ایران راه اندازی گردیده است. بازار پایه تقریباً یک سوم ارزش فرابورس به خود اختصاص می دهد.

چه شرکت‌هایی وارد بازار پایه می‌شوند؟!

1.  شرکت‌هایی که درخواستی مبنی بر پذیرش ندارند. افرادی که تا کنون اقدام به انتشار اوراق بهادار  کرده‌اند، موظف به ثبت آن نزد سازمان بورس و اوراق بهادار هستند.
2. دسته دوم: نزد سازمان بورس ثبت شده‌اند، اما شرایط پذیرش در بازار بورس یا بازار اول و دوم فرابورس را ندارند.
3. دسته سوم شرکت‌هایی که سابقا در بازار بورس و یا بازار اول و دوم فرابورس پذیرفته شده‌اند، اما پس از مدتی این شرایط را از دست داده‌اند.

فلسفه تشکیل بازار پایه

فلسفه تشکیل، می‌گوید هر شرکت سهامی عام باید سازوکار معاملاتی داشته باشند و باید پذیرش شوند. اگر شرکت پذیرش شود که به بازار اصلی می‌رود، اما اگر پذیرش نشد، باید امکان انجام معاملات برای شرکت سهامی عام فراهم شود که در نتیجه باید در بازار پایه باشند. شرکت‌هایی که از بورس و فرابورس شرایط پذیرش را از دست می‌دهند، باید نماد آنها در بازار پایه فرابورس بیاید و در آنجا معامله صورت گیرد.

قوانین جدید بازار پایه فرابورس

چندی پیش طی اطلاع‌رسانی سازمان بورس اوراق بهادار قرار شد اصلاحاتی برای کنترل نوسانات بازار پایه فرابورس در جهت منافع سهامداران در نظر گرفته شود. بر این اساس قرار شد که سهام بازار پایه در ۳ تابلو پایه زرد، پایه نارنجی و پایه قرمز تقسیم‌بندی شوند.این بازار که پیش از این شامل بیش از ۱۰۰ سهم در بازارهای پایه‌ الف، ب و ج بود، بر اساس تقسیم‌بندی جدید قرار شد بیشتر تحت کنترل قرار گیرد.

سه دسته شرکت در بازارهای پایه فرابورس حاضر هستند:

• شرکت‌هایی که درخواست پذیرش ندارند و به دلیل الزام قانونی باید در بازار پایه درج شوند.
• شرکت‌هایی که در بازار بورس ثبت شده‌اند، اما شرایط پذیرش ندارند.
• شرکت‌هایی که به دلیل از دست دادن شرایط بازارهای بورس یا فرابورس، لغو پذیرش می‌شوند.

مقررات ارائه اطلاعات در بازار پایه، به مراتب آسان‌تر از بازار اول و دوم است و طبعاً ریسک بیشتر  ی نیز در این بازار وجود دارد.

روش های معامله گری در بازار پایه

حراج پیوسته

همانطور که از نام پیوسته مشخص است منظور از حراج پیوسته معامله به صورت مستمر و البته به صورت فراگیر در جلسه معاملاتی است این روش در بازار های اول و دوم فرابورس نیز استفاده می گردد.

روش حراج تک قیمتی

در این روش که با ۴ اولویت انجام می‌شود، ابتدا به مدت مثلا ۲۰ دقیقه سفارش‌های خرید و فروش وارد سامانه شده و سپس معاملات سهام با یک حراج قیمتی انجام می‌شود.

معامله در این بازار شما رو متحمل ریسک به سزایی می کند دلیل آن وجود شرکت هایی هستند که از لحاظ عملکردی، عملکرد مطلوبی نداشته و عموما زیان ده می باشند.

معایب و مزایا بازار پایه

مزایای راه اندازی بازار پایه محدود کردن فعالیت‌های سفته‌بازان، حذف هیجانات موجود و رشد تدریجی و منطقی سهام می باشد.

معایب این بازار، احتمال تبانی بازیگران سهام برای اعمال صف خرید یا صف فروش هر سهم می باشد.

 آیا شرکتی که دارای سهام بی‌نام است، امکان درج در بازار پایه را دارد؟

در صورتی که سهام شرکت بی‌نام باشد باید پیش از آغاز معاملات، سهام به بانام تبدیل شده و در سامانه معاملات ثبت شود.

آیا شرکتی که دارای سهام ممتاز است، امکان درج در بازار پایه را دارد؟

در صورت وجود سهام ممتاز، باید براساس رویه اجرایی مصوب هیات‌مدیره فرابورس

امکان نقل و انتقال آنها در سامانه معاملاتی وجود داشته باشد.

آیا شرکت‌های تعاونی می‌توانند در بازار پایه درج شوند؟

در صورت ثبت شرکت‌های تعاونی سهامی عام نزد سازمان بورس، این شرکت‌ها می‌توانند تقاضای درج خود را به فرابورس ارائه دهند.

 چه اطلاعاتی باید توسط شرکت‌های درج شده در بازار پایه افشا شود؟

موارد افشا طبق دستورالعمل اجرایی افشاء اطلاعات شرکت‌های ثبت شده نزد سازمان جهت ناشران غیربورسی است که در سایت فرابورس ایران (ifb.ir) در قسمت قوانین و مقررات و بخش دستورالعمل‌ها قابل مشاهده است.

کدام سهام به بازار پایه زرد و نارنجی و قرمز منتقل می شود؟

نوع شرکت‌ها و اوراق بهاداری که در هر یک از این بازارها معامله می‌شوند، متفاوت است  شرکت‌های مختلف بر اساس شرایطی که داشته باشند می توانند در یکی از این بازارها ثبت شوند.

براساس دستور العمل سازمان بورس هر نماد با توجه به ویژگی های زیر در یکی از سه تابلو قرار می گیرد:

سهامی که دارای شرایط زیر باشند به تابلوی “پایه زرد” منتقل می شوند

• شرکت برای حضور نماد خود در تابلو زرد بازارپایه باید حداقل یک صورت مالی حسابرسی شده ارائه داده باشد.
• مجموع زمان تاخیر در ارائه اطلاعات شرکت بر اساس دستورالعمل اجرایی افشای اطلاعات سازمان، بیش از دو مرتبه یک روزه نباشد.
• مجموعه دفعات عدم ارائه صورت‌های مالی شرکت ثبت‌شده بر اساس دستورالعمل اجرایی افشای اطلاعات بیش از دو مرتبه نباشد.

سهامی که دارای شرایط زیر باشند به تابلوی پایه ی “نارنجی” منتقل می شوند

• ناشرانی که در دوره مورد رسیدگی حائز شرایط تابلوی پایه زرد یا تابلوی قرمز نباشند.
• اظهار نظر حسابرس مستقل و بازرس قانونی نسبت به هر یک از صورت های مالی شرکت اصلی مردود باشد.

سهامی که دارای شرایط زیر باشند به تابلوی” قرمز” منتقل می شوند

• رای بدوی یا قطعی مراجع قضایی مبنی بر ورشکستگی ناشر صادر شده باشد.
• مجمع عمومی فوق العاده یا مراجع قضایی رای به احلال ناشر داده باشند.
• حداقل سه سال مالی متوالی شرکت، صورت‌های مالی حسابرسی شده به سازمان ارائه نکرده باشد.

حداکثر نوسان در این بازار چگونه است؟

طی تغییرات جدید در قوانین انجام معاملات و دامنه نوسان ها به شرح زیر تغییر پیدا کرده است:

تابلو زرد: در طول هفته دامنه نوسان انجام معاملات۳٪ است.

تابلو نارنجی: در طول هفته دامنه نوسان انجام معاملات۲٪ است.

تابلو قرمز: در طول هفته دامنه نوسان انجام معاملات ۱٪است.

نکات نوسانات بازار پایه

• در صورت وجود صف خرید و فروش در سه روز متوالی در یک جهت، در جلسه معاملاتی بعد دامنه نوسان در هر یک از تابلوهای زرد، نارنجی و قرمز به ترتیب ۵، ۴ و ۲ درصد خواهد شد.
•  از این پس امکان محاسبه سهام به عنوان ارزش تضمین (برای دریافت اعتبار معاملاتی) وجود دارد.
•  بر این اساس صندوق های سرمایه گذاری مختلط قابل معامله در بورس و صندوق‌های سرمایه گذاری در سهام می‌توانند تا حداکثر ۱۰% از دارایی های تحت مدیریت خود را در این بازار سرمایه گذاری کنند.

مبنای نوسان اعلام‌شده قیمت پایانی روز دوشنبه هر هفته است؛

در طول هفته دامنه نوسان برای تابلوها یکسان است. در این صورت:

• سهم الف در بازار “پایه زرد”، می‌تواند نهایتاً ۱۵% نوسان در هفته داشته باشد.
• سهم الف در بازار “پایه نارنجی”، می‌تواند نهایتاً ۱۰% نوسان در هفته داشته باشد.
• سهم الف در بازار “پایه قرمز”، می‌تواند نهایتاً ۵% نوسان در هفته داشته باشد.

چه سهامی به بازار پایه زرد، نارنجی، قرمز  منتقل خواهند شد؟

طبق اطلاعیه سازمان بورس در این طرح ۱۲۵ شرکت به بازار پایه زرد منتقل خواهند شد و روزانه تا ۳% بازه نوسان خواهند داشت. به همین ترتیب در بازار پایه نارنجی ۴۲ شرکت و در قرمز ۱۴ شرکت معامله خواهند شد.